Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προωθεί έναν νέο μηχανισμό, σύμφωνα με τον οποίο κάθε ιδιοκτήτης που θέλει να πουλήσει το αυτοκίνητό του θα υποχρεούται να προσκομίσει ένα πρόσθετο έγγραφο από το ΚΤΕΟ — ένα είδος «πιστοποιητικού ζωής» που θα βεβαιώνει ότι το όχημα δεν έχει φτάσει στο τέλος της ωφέλιμης ζωής του. Χωρίς αυτό το χαρτί δεν γίνεται μεταβίβαση. Το αυτοκίνητο οδηγείται αυτόματα σε απόσυρση και ανακύκλωση.

Το συγκεκριμένο σχέδιο, που εντάσσεται στον νέο κανονισμό για τα οχήματα τέλους κύκλου ζωής, εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με 431 ψήφους υπέρ. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, απαγόρευση εξαγωγής αυτοκινήτων που έχουν χαρακτηριστεί ως «τέλους κύκλου», αλλά και αυστηρούς κανόνες για τη διακίνηση μεταχειρισμένων ανταλλακτικών, τα οποία αποχαρακτηρίζονται πλέον από «απόβλητα» και αντιμετωπίζονται ως νόμιμα εμπορεύσιμα προϊόντα — υπό προϋποθέσεις.

Σημαντική διευκρίνιση: δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κανένα επίσημο ευρωπαϊκό σχέδιο που να προβλέπει οριζόντια απαγόρευση κυκλοφορίας βάσει ηλικίας μόνο. Η λογική του νέου πλαισίου είναι διαφορετική: δεν κυκλοφορείς ή δεν πουλάς εφόσον το όχημα κριθεί μη βιώσιμο μετά από τεχνικό έλεγχο.

Ποια αυτοκίνητα κινδυνεύουν

Στο στόχαστρο βρίσκονται κυρίως τα οχήματα που δεν έχουν περάσει ΚΤΕΟ για δύο και πλέον χρόνια, όσα αποτυγχάνουν σε τεχνικό έλεγχο, αυτά με κόστος επισκευής που υπερβαίνει την εμπορική τους αξία, καθώς και εκείνα με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα. Ιδιαίτερα εκτεθειμένα είναι τα παλαιά diesel με υψηλές εκπομπές ρύπων — αυτά που δεν πληρούν τουλάχιστον τα πρότυπα Euro 5 ή Euro 6.

Η Ευρώπη σχεδιάζει επίσης επέκταση των ζωνών χαμηλών εκπομπών σε περισσότερες πόλεις, με απαγόρευση εισόδου στα παλαιά οχήματα ακόμα και κατά τις ώρες αιχμής. Παράλληλα, συζητούνται σενάρια πιο συχνών ελέγχων για τα οχήματα μεγαλύτερης ηλικίας.

Η ελληνική πραγματικότητα: εδώ τα πράγματα είναι χειρότερα

Για να γίνει κατανοητό γιατί όλα αυτά αφορούν ιδιαίτερα την Ελλάδα, αρκεί ένα στατιστικό: σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ACEA, η μέση ηλικία των επιβατικών αυτοκινήτων στη χώρα μας φτάνει τα 17,5 χρόνια, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος διαμορφώνεται στα 12,3–12,5 χρόνια. Τα φορτηγά έχουν μέση ηλικία 22,6 έτη, τα βαν 19,5 έτη και τα λεωφορεία 17,6 έτη. Σε όλες τις κατηγορίες οχημάτων, η Ελλάδα κατέχει σταθερά την πρώτη — αρνητική — θέση μεταξύ των χωρών της Ε.Ε.

Πάνω από το 60% των ΙΧ που κυκλοφορούν στους ελληνικούς δρόμους ταξινομήθηκαν πριν το 2008, δηλαδή πριν ακόμα από την καθιέρωση των αυστηρότερων προδιαγραφών ασφαλείας και εκπομπών ρύπων. Στην Ελλάδα σήμερα κυκλοφορούν περίπου 4,4 εκατομμύρια ΙΧ, εκ των οποίων σχεδόν 1,9 εκατομμύρια βρίσκονται στην Αττική — δηλαδή 1 αυτοκίνητο για κάθε 1,65 κατοίκους της πρωτεύουσας.

Κι ενώ το 2025 ταξινομήθηκαν 225.000 περίπου νέα και εισαγόμενα μεταχειρισμένα οχήματα, οι αποσύρσεις έφτασαν μόλις τις 90.000 — ανισορροπία που σημαίνει ότι ο στόλος όχι μόνο δεν ανανεώνεται, αλλά αυξάνεται σε αριθμό αλλά και σε ηλικία ταυτόχρονα. Με αυτό το ρυθμό, το 2030 εκτιμάται ότι θα κυκλοφορούν 5,12 εκατομμύρια ΙΧ στη χώρα, 16% περισσότερα από σήμερα.

Γιατί συμβαίνει αυτό και ποιος φταίει

Το πρόβλημα δεν είναι νέο, αλλά η αιτία του παραμένει ίδια: η οικονομική αδυναμία της πλειοψηφίας των Ελλήνων να αγοράσει καινούργιο αυτοκίνητο. Η στροφή της αγοράς προς την ηλεκτροκίνηση και η ανατίμηση των νέων μοντέλων κατά περίπου 40% την τελευταία πενταετία έχουν μετατρέψει την αγορά ενός καινούργιου ΙΧ σε πολυτέλεια για τους περισσότερους. Ταυτόχρονα, και τα μεταχειρισμένα ακρίβυναν αισθητά — ακόμα και ένα παλαιό αυτοκίνητο 15 ετών δεν βρίσκεται πλέον σε προσιτή τιμή.

Αυτό έχει οδηγήσει στο φαινόμενο που βλέπουμε σήμερα: οι Έλληνες κρατάνε τα αυτοκίνητά τους για όσο περισσότερο χρόνο γίνεται, ξοδεύοντας χρήματα σε επισκευές παλαιών οχημάτων αντί να αλλάξουν αυτοκίνητο. Η αγορά του μεταχειρισμένου έχει εκτοξευθεί σε όλη την Ευρώπη, με τα occasion να πωλούνται πλέον σε διπλάσιους αριθμούς σε σχέση με τα καινούργια σε πολλές χώρες.

Τι αλλάζει για τον Έλληνα ιδιοκτήτη

Εάν το ευρωπαϊκό πλαίσιο εφαρμοστεί στην πράξη όπως σχεδιάζεται, οι επιπτώσεις για την Ελλάδα θα είναι δυσανάλογα μεγαλύτερες από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ε.Ε. Ο Γενικός Διευθυντής της ΕΔΟΑ έχει επιβεβαιώσει ότι ήδη 60.000 αυτοκίνητα οδηγούνται κάθε χρόνο στην ανακύκλωση στην Ελλάδα — και αυτός ο αριθμός θα εκτοξευθεί με τον νέο κανονισμό.

Ένας ιδιοκτήτης που θέλει να πουλήσει το αυτοκίνητό του θα πρέπει να περάσει από ΚΤΕΟ όχι μόνο για τον συνηθισμένο τεχνικό έλεγχο, αλλά και για το νέο πιστοποιητικό «ζωής» — και αν το αυτοκίνητο κριθεί μη βιώσιμο, η μεταβίβαση αποκλείεται. Ύστερα από πίεση που δέχθηκε το σχέδιο, υπάρχει πρόβλεψη εξαίρεσης: εάν ο ιδιοκτήτης αποδείξει εγγράφως ότι σκοπεύει να επισκευάσει το όχημα εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, αποφεύγεται η άμεση υποχρεωτική ανακύκλωση.

Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος για τον γερασμένο ελληνικό στόλο μετριέται πλέον διαφορετικά. Τα Βρυξέλλες δεν ρωτάνε πόσο χρονών είναι το αυτοκίνητο — ρωτάνε αν αξίζει να συνεχίσει να κυκλοφορεί. Για εκατομμύρια ΙΧ στους ελληνικούς δρόμους, η απάντηση ενδέχεται να μην είναι η αναμενόμενη.