Η εικόνα είναι γνώριμη κυρίως τις νυχτερινές ώρες στις μεγάλες πόλεις και ιδιαίτερα έξω από περιοχές έντονης διασκέδασης. Η Τροχαία πραγματοποιεί ελέγχους αλκοόλ στους οδηγούς, όμως αρκετές φορές στο ίδιο οδικό περιβάλλον κινούνται και πεζοί οι οποίοι έχουν καταναλώσει μεγάλες ποσότητες αλκοόλ.

Και κάπου εδώ προκύπτει το ερώτημα: μπορεί ένας αστυνομικός να υποβάλει σε αλκοτέστ έναν πεζό; Η απάντηση χρειάζεται προσοχή, διότι είναι διαφορετική από εκείνη που ισχύει για τους οδηγούς.

Στην Ελλάδα δεν προβλέπεται σήμερα ένα σύστημα τυχαίων ή μαζικών προληπτικών αλκοτέστ για τους πεζούς, αντίστοιχο με εκείνο που εφαρμόζεται στους οδηγούς. Το άρθρο 46 του ισχύοντος Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας αφορά συγκεκριμένα την οδήγηση υπό την επίδραση οινοπνεύματος, φαρμάκων ή τοξικών ουσιών, επομένως τα γνωστά όρια αλκοολαιμίας και οι αντίστοιχες κυρώσεις συνδέονται με την οδήγηση οχήματος. Με απλά λόγια, ένας άνθρωπος δεν διαπράττει τροχαία παράβαση μόνο και μόνο επειδή έχει πιει και περπατά στο πεζοδρόμιο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο πεζός βρίσκεται εκτός ΚΟΚ.

Ο νέος ΚΟΚ βάζει κανόνες και στους πεζούς

Ο Ν. 5209/2025, που αποτελεί τον ισχύοντα Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και έχει ήδη δεχθεί μεταγενέστερες τροποποιήσεις, περιλαμβάνει ξεχωριστό άρθρο για τους κανόνες κυκλοφορίας των πεζών. Πρόκειται για το άρθρο 42, ενώ το άρθρο 43 καθορίζει τις υποχρεώσεις των οδηγών απέναντί τους.

Υπάρχει, μάλιστα, ένας γενικότερος κανόνας που συχνά παραβλέπεται. Το άρθρο 16 του ΚΟΚ προβλέπει ότι όποιος χρησιμοποιεί το οδικό δίκτυο πρέπει να αποφεύγει συμπεριφορά που μπορεί να προκαλέσει κίνδυνο ή εμπόδιο στην κυκλοφορία ή να θέσει άλλα πρόσωπα σε κίνδυνο. Η διατύπωση αφορά συνολικά τους χρήστες του δρόμου και όχι αποκλειστικά εκείνους που βρίσκονται πίσω από ένα τιμόνι.

Οι πεζοί έχουν επίσης συγκεκριμένες υποχρεώσεις όταν διασχίζουν έναν δρόμο. Πρέπει να χρησιμοποιούν τις διαβάσεις όπου υπάρχουν, να ακολουθούν τους φωτεινούς σηματοδότες και να μην εισέρχονται στο οδόστρωμα με τρόπο που δημιουργεί άμεσο κίνδυνο. Χαρακτηριστικά, το άρθρο 11 προβλέπει ότι όταν υπάρχει κόκκινη ένδειξη για τους πεζούς απαγορεύεται η διάσχιση του οδοστρώματος. Η σχετική παράβαση εντάσσεται στην κατηγορία Ε1-Α. Με το σημερινό σύστημα κυρώσεων, η κατηγορία αυτή αντιστοιχεί σε διοικητικό πρόστιμο 30 ευρώ. Άρα, η ιδιότητα του πεζού δεν σημαίνει ότι μπορεί κάποιος να κινηθεί ανεξέλεγκτα στον δρόμο.

Πότε το αλκοόλ στον πεζό αποκτά σημασία

Εάν ένας πεζός έχει καταναλώσει αλκοόλ αλλά κινείται κανονικά πάνω στο πεζοδρόμιο, δεν ενοχλεί κανέναν και ακολουθεί τους κανόνες κυκλοφορίας, δεν υπάρχει διάταξη που να τον καθιστά παραβάτη απλώς λόγω της κατανάλωσης αλκοόλ.

Η κατάσταση αλλάζει εάν, για παράδειγμα, εισέρχεται απρόβλεπτα στο οδόστρωμα, περπατά ανάμεσα στα κινούμενα αυτοκίνητα, παραμένει στη μέση του δρόμου, αγνοεί τη φωτεινή σηματοδότηση ή δημιουργεί άμεσο κίνδυνο για τον ίδιο και για τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου. Σε μια τέτοια περίπτωση η αστυνομία μπορεί να επέμβει λόγω της επικίνδυνης συμπεριφοράς και όχι επειδή υπάρχει ένα συγκεκριμένο «παράνομο ποσοστό αλκοόλ» για τους πεζούς.

Το ίδιο αποκτά ακόμη άλλη σημασία εάν συμβεί τροχαίο. Όταν ένας πεζός εμπλέκεται σε παράσυρση ή άλλο σοβαρό περιστατικό, οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν το σύνολο των συνθηκών. Η κατάσταση του οδηγού, η ταχύτητα, η προτεραιότητα, η φωτεινή σηματοδότηση, το σημείο όπου κινήθηκε ο πεζός, η ορατότητα και η συμπεριφορά όλων των εμπλεκομένων μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία της έρευνας. Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να προκύψει και ιατρικός ή τοξικολογικός έλεγχος, ιδιαίτερα σε σοβαρά ή θανατηφόρα τροχαία. Δεν πρόκειται όμως για το κλασικό μοντέλο «μπλόκου αλκοτέστ» που γνωρίζουμε από την Τροχαία για τους οδηγούς.

Για τον οδηγό το νομικό πλαίσιο είναι εντελώς διαφορετικό. Η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ αποτελεί αυτοτελή παράβαση και υπάρχουν συγκεκριμένα νόμιμα όρια συγκέντρωσης αλκοόλ.

Στην Ελλάδα το γενικό όριο για τους περισσότερους οδηγούς είναι 0,5 g/l αίματος, ενώ χαμηλότερο όριο, 0,2 g/l, εφαρμόζεται μεταξύ άλλων σε οδηγούς μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων, νέους οδηγούς και επαγγελματίες οδηγούς. Για τον πεζό αντίστοιχος αριθμητικός περιορισμός δεν υφίσταται.

Αυτό είναι και το βασικό στοιχείο που πρέπει να διευκρινίζεται όταν γίνεται λόγος για «αλκοτέστ στους πεζούς»: δεν έχει θεσπιστεί στην Ελλάδα ένα δεύτερο σύστημα αλκομέτρησης που θα επιτρέπει στην Τροχαία να σταματά αυθαίρετα όσους περπατούν και να τους επιβάλλει πρόστιμο επειδή έχουν πιει.

Το αλκοόλ όμως αυξάνει τον κίνδυνο και για όσους περπατούν

Από πλευράς οδικής ασφάλειας, το θέμα δεν είναι καθόλου αμελητέο. Οι πεζοί αποτελούν μία από τις πλέον ευάλωτες κατηγορίες χρηστών του δρόμου. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου το 21% των θανάτων από τροχαία στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφορά πεζούς.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει επίσης ότι περισσότεροι από τους μισούς θανάτους στους δρόμους παγκοσμίως αφορούν ευάλωτους χρήστες, δηλαδή πεζούς, ποδηλάτες και χρήστες δικύκλων.

Το αλκοόλ μειώνει την αντίληψη του κινδύνου, την ισορροπία, την ταχύτητα αντίδρασης και την ικανότητα σωστής εκτίμησης της ταχύτητας και της απόστασης ενός οχήματος. Και αυτά τα χαρακτηριστικά είναι κρίσιμα όχι μόνο για έναν οδηγό αλλά και για έναν πεζό που επιχειρεί να διασχίσει έναν πολυσύχναστο δρόμο.

Ευρωπαϊκά στοιχεία που έχει συγκεντρώσει το European Transport Safety Council δείχνουν ότι σε αρκετές χώρες καταγράφεται σημαντική παρουσία αλκοόλ σε θανατηφόρα ή σοβαρά περιστατικά με πεζούς, αν και τα δεδομένα δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα μεταξύ κρατών λόγω διαφορετικών μεθόδων καταγραφής. Σε ορισμένες εθνικές μελέτες, τα ποσοστά των πεζών που είχαν καταναλώσει αλκοόλ ήταν ιδιαίτερα υψηλά, κυρίως κατά τις νυχτερινές ώρες και τα Σαββατοκύριακα.

Ακόμη και παλαιότερη ελληνική επιστημονική ανάλυση θανατηφόρων τροχαίων στην Κεντρική Μακεδονία είχε καταγράψει περιπτώσεις στις οποίες είχε επιβεβαιωθεί κατανάλωση αλκοόλ από πεζούς που εμπλέκονταν σε θανατηφόρα συμβάντα.

Προς αυστηρότερο σύστημα οδικής ασφάλειας

Η φιλοσοφία της ευρωπαϊκής πολιτικής οδικής ασφάλειας μετακινείται σταθερά προς το λεγόμενο «Safe System»: ένα σύστημα στο οποίο δεν εξετάζεται μόνο η συμπεριφορά του οδηγού αλλά συνολικά το περιβάλλον του δρόμου, οι υποδομές, η ταχύτητα και όλοι οι χρήστες του.

Η Ελλάδα κινείται επίσης προς αυστηρότερη επιτήρηση των σοβαρών παραβάσεων. Ο νέος ΚΟΚ βρίσκεται σε ισχύ από το 2025, ενώ μέσα στο 2026 επεκτείνεται το σύστημα ηλεκτρονικής επιτήρησης και ψηφιακής διαχείρισης παραβάσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ταχύτητα, στη χρήση κινητού, στο κράνος και στην οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το επόμενο βήμα είναι αναγκαστικά τα μαζικά αλκοτέστ στους πεζούς. Σημαίνει όμως ότι ο πεζός δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως χρήστης του δρόμου χωρίς ευθύνες. Έχει δικαιώματα και αυξημένη προστασία απέναντι στα οχήματα, αλλά έχει παράλληλα και υποχρέωση να κινείται με τρόπο που δεν δημιουργεί κίνδυνο.

Μπορεί λοιπόν να γίνει αλκοτέστ σε πεζό;

Η ασφαλέστερη απάντηση, με βάση το ισχύον πλαίσιο στην Ελλάδα τον Αύγουστο του 2026, είναι η εξής: δεν προβλέπεται γενικευμένο ή προληπτικό αλκοτέστ σε πεζούς ούτε υπάρχει νόμιμο όριο αλκοολαιμίας αντίστοιχο με εκείνο των οδηγών.

Εάν όμως ο πεζός εμπλακεί σε σοβαρό τροχαίο ή η συμπεριφορά του δημιουργήσει συγκεκριμένο κίνδυνο, η κατάστασή του μπορεί να ερευνηθεί από τις αρμόδιες αρχές και να αποτελέσει στοιχείο της δικογραφίας και της συνολικής διερεύνησης του περιστατικού. Το σημαντικότερο λοιπόν δεν είναι αν κάποιος έχει πιει ένα ή δύο ποτήρια και περπατά προς το σπίτι του. Το ζήτημα αρχίζει όταν το αλκοόλ μετατρέπει έναν πεζό σε απρόβλεπτο χρήστη του δρόμου. Και σε έναν δρόμο όπου μερικά μόλις δευτερόλεπτα ή λίγα μέτρα μπορούν να χωρίσουν ένα ασφαλές πέρασμα από μία παράσυρση, αυτό μπορεί να κάνει τη διαφορά.