Μια δικαστική απόφαση που μπορεί να αλλάξει σημαντικά τις μηνιαίες κρατήσεις για περίπου 440.000 συνταξιούχους αναμένεται το επόμενο διάστημα, καθώς ανοίγει ξανά η συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ).

Το κρίσιμο ραντεβού έχει οριστεί για τις 7 Οκτωβρίου 2026, όταν στο Ελεγκτικό Συνέδριο θα συζητηθεί πιλοτικά η υπόθεση που αφορά τον μηχανισμό υπολογισμού της εισφοράς. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα βασικό ερώτημα: πρέπει η κράτηση να επιβάλλεται σε ολόκληρη τη σύνταξη, όπως συμβαίνει σήμερα, ή μόνο στο τμήμα του εισοδήματος που υπερβαίνει το αντίστοιχο όριο;

Ο αναλογικός υπολογισμός και τα ποσοστά

Η διαφορά δεν είναι καθόλου αμελητέα. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εισήγηση του Επιτρόπου κινείται θετικά προς έναν αναλογικό υπολογισμό ανά κλιμάκιο. Εφόσον η συγκεκριμένη προσέγγιση γίνει δεκτή από το δικαστήριο, εκτιμάται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η επιβάρυνση από την ΕΑΣ θα μπορούσε να περιοριστεί ακόμη και κατά 50%.

Η επίμαχη εισφορά εφαρμόζεται από το 2010 και επιβαρύνει εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους. Στις κύριες συντάξεις αφορά ποσά άνω των 1.468 ευρώ, ενώ στις επικουρικές ενεργοποιείται όταν το ποσό ξεπερνά τα 300 ευρώ.

Οι συντελεστές στις κύριες συντάξεις κυμαίνονται από 3% έως 14%, ανάλογα με το ύψος της παροχής. Ωστόσο, όταν ο συνταξιούχος περάσει στο αντίστοιχο κλιμάκιο, ο συντελεστής εφαρμόζεται επί του συνολικού ποσού και όχι μόνο στο τμήμα που βρίσκεται πάνω από το όριο.

Ο πυρήνας της διαμάχης και η παρέμβαση

Αυτό ακριβώς αποτελεί και τον πυρήνα της νομικής διαμάχης. Ένα απλό παράδειγμα δείχνει τη διαφορά: με το σημερινό σύστημα, συνταξιούχος με σύνταξη 2.000 ευρώ και συντελεστή 6% επιβαρύνεται επί ολόκληρου του ποσού. Η λογική που τίθεται ενώπιον του δικαστηρίου ορίζει ότι η εισφορά πρέπει να επιβάλλεται μόνο στο ποσό πάνω από το προστατευόμενο όριο.

Ανάλογη προσέγγιση έχει υποστηρίξει και ο Συνήγορος του Πολίτη, προτείνοντας έναν αναλογικό μηχανισμό με απαλλασσόμενα ποσά, περισσότερο κοντά στη φιλοσοφία των φορολογικών κλιμάκων.

Το δημοσιονομικό κόστος και η επόμενη μέρα

Το οικονομικό διακύβευμα είναι τεράστιο τόσο για τους ίδιους τους δικαιούχους όσο και για τα δημόσια οικονομικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία του προϋπολογισμού, μέσα στο 2026 οι κρατήσεις από περισσότερους από 400.000 συνταξιούχους (ή τους κληρονόμους τους) υπολογίζεται ότι θα φθάσουν συνολικά τα 888 εκατ. ευρώ.

Από αυτά, περίπου 721 εκατ. ευρώ προέρχονται από κύριες συντάξεις και άλλα 167 εκατ. ευρώ από επικουρικές. Συνολικά, από την εφαρμογή της ΕΑΣ εκτιμάται ότι έχουν παρακρατηθεί περίπου 10 δισ. ευρώ, γεγονός που εξηγεί γιατί οποιαδήποτε αλλαγή έχει τεράστιο δημοσιονομικό αντίκτυπο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η πιλοτική δίκη είχε αρχικά προσδιοριστεί για τις 10 Ιουνίου 2026, αλλά αναβλήθηκε για τις 7 Οκτωβρίου έπειτα από σχετικό αίτημα του Ελληνικού Δημοσίου.

Το σενάριο της νομοθετικής ρύθμισης και τα αναδρομικά

Εάν το Ελεγκτικό Συνέδριο δεχθεί πλήρως ή εν μέρει τις αιτιάσεις, θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στο ασφαλιστικό σύστημα. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες, η κυβέρνηση αναμένει τη δικαστική απόφαση προκειμένου να εξετάσει νομοθετική παρέμβαση μέσα στο 2027. Ένα από τα επικρατέστερα σενάρια είναι να προστατεύεται το ποσό έως τα 1.468 ευρώ και η εισφορά να υπολογίζεται μόνο στο υπερβάλλον, ενώ εξετάζονται και αλλαγές στις επικουρικές.

Για τυχόν αναδρομικά, ωστόσο, η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Εάν η δικαστική κρίση δικαιώσει τους συνταξιούχους χωρίς να ακολουθήσει οριζόντια πολιτική λύση, είναι εξαιρετικά πιθανό να απαιτηθούν νέες αγωγές για τη διεκδίκηση ποσών προηγούμενων ετών. Η απόφαση της 7ης Οκτωβρίου ίσως αποτελέσει τη βάση για τη συνολικότερη αναμόρφωση μιας εισφοράς που εφαρμόζεται εδώ και 16 χρόνια.