Η ανασκαφή έφερε στο φως ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό οικοδομικό συγκρότημα της ρωμαϊκής περιόδου, με ημικυκλικό αίθριο, στοές, οργανωμένους χώρους, χώρους κατοίκησης και εκτεταμένο δίκτυο αποχετευτικών αγωγών. Το συγκρότημα δεν αποτέλεσε ένα ενιαίο οικοδόμημα που παρέμεινε αμετάβλητο στον χρόνο, αλλά γνώρισε διαδοχικές οικοδομικές φάσεις από τον 3ο έως τον 5ο αιώνα μ.Χ., αποτυπώνοντας τις αλλαγές που γνώρισε η περιοχή.

Η περιοχή βόρεια του Ολυμπιείου και δίπλα στον Ιλισό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς πυρήνες της Αθήνας, με ανθρώπινη παρουσία που ξεκινά ήδη από την προϊστορική εποχή και φτάνει έως τους πρώτους βυζαντινούς χρόνους.

Αρχικά, η περιοχή αναπτύχθηκε εκτός των τειχών της αρχαίας πόλης, ως χώρος λατρείας και κατοίκησης, φιλοξενώντας σημαντικά ιερά. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και ιδιαίτερα επί Αδριανού, εντάχθηκε στον αστικό ιστό της Αθήνας και εξελίχθηκε σε μία από τις πιο εύπορες συνοικίες της πόλης, με μνημειακά δημόσια και ιδιωτικά οικοδομήματα.

Παρά τις καταστροφές που σημειώθηκαν κατά τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους, η περιοχή γνώρισε νέα περίοδο ακμής κατά τον 4ο και 5ο αιώνα μ.Χ.. Η σταδιακή συρρίκνωση της κατοίκησης κατά τον 6ο αιώνα σηματοδότησε στη συνέχεια τη μετάβαση προς τη βυζαντινή εποχή.

«Η προστασία και η ανάδειξη των μνημείων είναι επένδυση στη συλλογική μνήμη»

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη συνδέει την αποκατάσταση του μνημειακού συνόλου με την ευρύτερη προσπάθεια ανάδειξης άγνωστων μέχρι σήμερα πτυχών της ιστορίας της Αθήνας.

Όπως δήλωσε: «Μετά την απόδοση της οδού Βασιλίσσης Όλγας στους Αθηναίους, στα τέλη Απριλίου, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση ενός εμβληματικού έργου που παρέμενε σε εκκρεμότητα για χρόνια, η αποκατάσταση, η προστασία και η ανάδειξη του σημαντικού μνημειακού συνόλου που αποκαλύφθηκε, κατά τις εργασίες ανάπλασης της οδού, αποτελεί το επόμενο ουσιαστικό βήμα που συνδέεται με τη διαρκή προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού να διαφυλάσσει και να αναδεικνύει την ιστορία της Αρχαίας Αθήνας».

Η ίδια επισημαίνει ότι τα αρχαιολογικά κατάλοιπα αποτελούν σημαντική μαρτυρία για τη διαχρονική εξέλιξη της περιοχής από τους κλασικούς έως και τους βυζαντινούς χρόνους.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην τάφρο του Θεμιστόκλειου τείχους, στο μεγάλο ρωμαϊκό οικοδομικό συγκρότημα με το ημικυκλικό αίθριο, τις στοές, τους χώρους κατοίκησης και τα αποχετευτικά δίκτυα, αλλά και στα μεταγενέστερα βυζαντινά κατάλοιπα.

Όπως σημειώνει, η αποκάλυψη των ευρημάτων «επιβεβαιώνει τη διαχρονική σημασία της περιοχής» και εμπλουτίζει ουσιαστικά τις γνώσεις για την ιστορία της Αθήνας.

Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται, σύμφωνα με την υπουργό, στη λειτουργική και αισθητική ενοποίηση των αρχαιοτήτων, ώστε να αναδειχθεί η ενότητα του αρχαιολογικού συνόλου και να εξασφαλιστεί η ασφαλής προστασία και η διαχρονική ανάδειξη των ευρημάτων.

«Η προστασία και η ανάδειξη των μνημείων δεν αποτελεί μόνο υποχρέωσή μας απέναντι στο παρελθόν, αλλά και μια συνειδητή επένδυση στη συλλογική μνήμη, στην πολιτιστική μας ταυτότητα και στην ποιότητα του δημόσιου χώρου», υπογραμμίζει η Λίνα Μενδώνη.

Η τάφρος του Θεμιστόκλειου τείχους και οι δύο μεγάλες φάσεις του συγκροτήματος

Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα ξεχωρίζει η λαξευτή στον φυσικό βράχο τάφρος του Θεμιστόκλειου τείχους. Πρόκειται για το αρχαιότερο διατηρούμενο στοιχείο της ανασκαφής, το οποίο επιβεβαιώνει τη χάραξη της αρχαίας οχύρωσης.

Η ανασκαφική έρευνα έδειξε ότι το ρωμαϊκό οικοδόμημα πέρασε από δύο μεγάλες οικοδομικές φάσεις. Η πρώτη τοποθετείται από τα τέλη του 3ου έως τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., ενώ η δεύτερη ανάγεται στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ.. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν μικρότερης έκτασης μετασκευές και επεκτάσεις, οι οποίες αποδεικνύουν ότι το συγκρότημα συνέχισε να χρησιμοποιείται κατά την ύστερη ρωμαϊκή περίοδο.

Η μελέτη των καταλοίπων ανέδειξε και τις διαφορετικές οικοδομικές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν σε κάθε περίοδο. Από την επιμελημένη λιθοδομή των κλασικών χρόνων έως τα χαρακτηριστικά συστήματα ρωμαϊκής τοιχοποιίας, τα ευρήματα αποτυπώνουν τη μεγάλη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία του μνημειακού συνόλου.

Από τη ρωμαϊκή ακμή στη βυζαντινή εποχή

Η τελευταία φάση χρήσης του χώρου τοποθετείται στους βυζαντινούς χρόνους.

Τότε, ο χαρακτήρας της περιοχής φαίνεται πως άλλαξε σημαντικά. Οι πολυτελέστερες κατασκευές αντικαταστάθηκαν σε μεγάλο βαθμό από ευτελέστερες τοιχοποιίες, υπόγειους κτιστούς σιρούς και αποθηκευτικούς πίθους, στοιχεία που παραπέμπουν σε παραγωγικές και αποθηκευτικές δραστηριότητες.

Η εικόνα αυτή συμφωνεί και με τα αρχαιολογικά δεδομένα που έχουν προκύψει από τις ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή και καταγράφει τη σταδιακή μετάβαση της άλλοτε εύπορης συνοικίας σε έναν διαφορετικό τύπο χρήσης.

Τι περιλαμβάνει η αποκατάσταση

Οι εργασίες που προγραμματίζονται δεν περιορίζονται στη συντήρηση των αρχαιολογικών ευρημάτων. Περιλαμβάνουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την προστασία και την ανάδειξη του χώρου.

Ειδικότερα, προκειμένου να προστατεύονται τα μνημεία προβλέπονται:

συντήρηση και αποκατάσταση των τοιχοποιιών

συντήρηση και αποκατάσταση του ψηφιδωτού δαπέδου

,αποκατάσταση και προστασία των αρχιτεκτονικών μελών

διαχείριση της βλάστησης,απομάκρυνση νεότερων και ασύμβατων επεμβάσεων

βελτίωση της αναγνωσιμότητας του αρχαιολογικού χώρου

αποκατάσταση των ιστορικών επιπέδων

ολοκληρωμένη διαχείριση των ομβρίων υδάτων

Οι προτάσεις για την αποκατάσταση και την ανάδειξη του μνημειακού συνόλου διαμορφώθηκαν με βασικό στόχο να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα διατήρησης και να γίνει πιο εύκολα κατανοητή η ιστορική εικόνα του χώρου.

Οι επεμβάσεις σχεδιάστηκαν σύμφωνα με τις διεθνώς αποδεκτές αρχές προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου και των δομικών υλικών του.

Στόχος είναι, τελικά, ο επισκέπτης να μπορεί να «διαβάσει» τον χώρο και να αντιληφθεί την εξέλιξή του μέσα στους αιώνες - από την αρχαία οχύρωση και τη ρωμαϊκή ακμή έως τις αλλαγές των βυζαντινών χρόνων.

Και μέσα από τις εικόνες του χώρου, ένα κομμάτι της αρχαίας Αθήνας που για αιώνες βρισκόταν κάτω από τα πόδια των Αθηναίων αποκτά ξανά θέση στον σύγχρονο δημόσιο χώρο.