Το πρωτεύον θηλαστικό εντοπίστηκε και φωτογραφήθηκε κρυμμένο στα πυκνά τροπικά δάση του Εθνικού Πάρκου Λομάμι, στο κεντροανατολικό τμήμα της χώρας. Οι πρώτες αναφορές για το ασυνήθιστης εμφάνισης ζώο είχαν γίνει από ομάδες προστασίας της φύσης το 2008, ωστόσο τότε υπήρχε μόνο μία θολή φωτογραφία.

Δέκα χρόνια αργότερα σημειώθηκε νέα παρατήρηση του ζώου, γεγονός που οδήγησε μια διεθνή ερευνητική ομάδα στην οργάνωση αποστολής για τον εντοπισμό και τη μελέτη του. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για ένα άγνωστο έως σήμερα είδος, το οποίο αποτελεί μόλις το πέμπτο νέο είδος αφρικανικού πιθήκου που ανακαλύπτεται τα τελευταία 75 χρόνια.

Η επιστημονική αποστολή

Καθοριστικό ρόλο στην έρευνα είχε ο υποψήφιος διδάκτορας του πανεπιστημίου Φλόριντα Ατλάντικ, Τζούνιορ Αμπόκο, ο οποίος συμμετείχε σε μια πολυετή προσπάθεια που περιλάμβανε ηχογραφήσεις, φωτογραφική τεκμηρίωση και λεπτομερείς γενετικές αναλύσεις. Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό PLoS One.

Όπως δήλωσε ο ίδιος στο BBC, ήταν «ένα καταπληκτικό συναίσθημα» να αντικρίσει ένα ζώο, την ύπαρξη του οποίου γνώριζαν τόσο λίγοι άνθρωποι. Ο όρος «ανακάλυψη» σε αυτή την περίπτωση σημαίνει την επίσημη καταγραφή και επιβεβαίωση ότι το είδος έχει εξελιχθεί ώστε να είναι γενετικά διακριτό.

Παρότι οι επιστήμονες το κατέγραψαν τώρα επίσημα, ορισμένοι κάτοικοι της περιοχής γνώριζαν ήδη την ύπαρξή του και το αποκαλούν με την κοινή ονομασία «Λικουέλι». Σύμφωνα με τον Αμπόκο, οι πίθηκοι είναι ιδιαίτερα ντροπαλοί και συνηθίζουν να κρύβονται ψηλά στα δέντρα. Στο πλαίσιο της έρευνας, οι επιστήμονες πήραν συνεντεύξεις από κατοίκους 52 χωριών, όμως μόνο άνθρωποι από οκτώ χωριά είχαν δει ποτέ το συγκεκριμένο είδος.

Χαρακτηριστικά και ρόλος στο οικοσύστημα

Η ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετείχαν επιστήμονες από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερμανία, έδωσε στο ζώο τη λατινική ονομασία Colobus congoensis, προς τιμήν της φυσικής βιοποικιλότητας της χώρας. Το νέο είδος ανήκει στη μεγαλύτερη ομάδα των πιθήκων colobus — ιδιαίτερα σημαντικών αφρικανικών πριματών που δεν διαθέτουν αντίχειρες.

Όπως επισήμανε η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Φλόριντα Ατλάντικ, Κέιτ Ντέτγουιλερ, πρόκειται για φυτοφάγα ζώα που ζουν σε πυκνά δέντρα και αποτελούν κρίσιμο τμήμα του οικοσυστήματος, καθώς εκτιμάται ότι συμβάλλουν σημαντικά στη διασπορά των σπόρων και στη βλάστηση των δασών. Η ίδια εκτιμά ακόμη ότι τα έντονα και ασυνήθιστα χαρακτηριστικά του προσώπου τους ενδέχεται να λειτουργούν ως οπτικό σήμα προς άλλα ζώα, είτε για την προσέλκυση συντρόφου είτε για την αναγνώριση μεταξύ των μελών του ίδιου είδους.

Οι πίθηκοι διαθέτουν επίσης μια χαρακτηριστική «βρυχηθμώδη» φωνή. Όπως ανέφερε ο Αμπόκο, «συχνά τους ακούς, αλλά δεν τους βλέπεις». Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το είδος είναι σπάνιο και περιορίζεται σε συγκεκριμένη περιοχή του δάσους, όπου βρίσκει την τροφή και το κατάλληλο περιβάλλον για να επιβιώσει.

Απειλές και επόμενα βήματα

Παράλληλα, τα ζώα κυνηγιούνται για το κρέας τους, γι' αυτό οι ερευνητές εκφράζουν την ελπίδα ότι, πλέον που το Colobus congoensis αναγνωρίστηκε ως ξεχωριστό είδος, θα μπορέσει να αποκτήσει επίσημο καθεστώς προστασίας.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με αυτό το νέο και ιδιαίτερα δυσπρόσιτο είδος. Στα επόμενα βήματα της έρευνας περιλαμβάνεται μια πιο εκτεταμένη απογραφή του πληθυσμού του, καθώς και η λεπτομερής μελέτη της συμπεριφοράς του.