Beyond Trauma: Μελέτη των Γιατρών του Κόσμου για την ψυχική υγεία των νέων στην Ουκρανία

Οι Γιατροί του Κόσμου Ελλάδας (MdM-Greece) δημοσίευσαν, στο πλαίσιο του προγράμματος Beyond Trauma, την ποιοτική μελέτη «Community Appraisal on Youth and Mental Health in Ukraine». Η έρευνα πεδίου έγινε από τον Οκτώβριο του 2025 έως τον Ιανουάριο του 2026 σε τέσσερις περιφέρειες της Ουκρανίας και καταγράφει πώς ο πόλεμος επηρεάζει την ψυχική υγεία των εφήβων, ποια εμπόδια συναντούν στην αναζήτηση βοήθειας και ποιες υπηρεσίες χρειάζονται.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προκαλέσει εκτεταμένα ψυχικά τραύματα, εκτοπισμό πληθυσμών και ανθρώπινες απώλειες, και επιδεινώνει τις ήδη υπάρχουσες προκλήσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το 2025, περίπου το 72% των ενηλίκων ανέφερε ότι αντιμετώπισε προβλήματα ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους.

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτα: εκτιμάται ότι 3,5 εκατομμύρια παιδιά στην Ουκρανία διατρέχουν κίνδυνο κατάθλιψης ή/και διαταραχής μετατραυματικού στρες. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι έφηβοι βιώνουν την ψυχική δυσφορία, διαχειρίζονται τις αντιξοότητες και αναζητούν υποστήριξη είναι καθοριστική για την ανάπτυξη αποτελεσματικών και προσβάσιμων υπηρεσιών.

Η έρευνα πεδίου

Η μελέτη εκπονήθηκε από τους Γιατρούς του Κόσμου – Ελλάδας και πραγματοποιήθηκε μεταξύ Οκτωβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026. Περιέλαβε 29 συνεντεύξεις με βασικούς πληροφορητές (Key Informant Interviews – KIIs) και 21 συζητήσεις ομάδων εστίασης (Focus Group Discussions – FGDs), με τη συμμετοχή 156 ατόμων.

Στόχος ήταν η καταγραφή διαφορετικών οπτικών μέσα από εφήβους, γονείς, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και εκπαίδευσης, καθώς και εκπροσώπους των τοπικών κοινοτήτων. Η έρευνα διεξήχθη στις περιφέρειες Τσερνίβτσι, Σούμι, Χάρκοβο και Χμελνίτσκι, που έχουν διαφορετικά επίπεδα έκθεσης στις συνέπειες του πολέμου.

Τα βασικά ευρήματα

Τα ευρήματα δείχνουν πώς η ψυχική δυσφορία που συνδέεται με τον πόλεμο επηρεάζει τους νέους σε συναισθηματικό, κοινωνικό και σωματικό επίπεδο. Αναδεικνύουν επίσης τον ρόλο των σχέσεων με συνομηλίκους, των άτυπων δικτύων υποστήριξης και των καθημερινών στρατηγικών αντιμετώπισης των δυσκολιών.

Η μελέτη εντοπίζει σημαντικά εμπόδια στην αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας: το στίγμα, την περιορισμένη ενημέρωση και κατανόηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας και τις δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ εφήβων και ενηλίκων.

Πέντε θεματικοί άξονες και συστάσεις

Η έρευνα εξετάζει πέντε άξονες: την ευαισθητοποίηση και κατανόηση των ζητημάτων ψυχικής υγείας, την ψυχική δυσφορία που σχετίζεται με τον πόλεμο, τα συστήματα υποστήριξης και την αναζήτηση βοήθειας, τις στρατηγικές διαχείρισης των δυσκολιών και το ψηφιακό περιβάλλον.

Με βάση τους άξονες αυτούς διατυπώνονται πρακτικές συστάσεις προς επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, σχολικές μονάδες, φορείς της κοινότητας, τοπικούς θεσμούς και οργανισμούς που σχεδιάζουν σχετικά προγράμματα. Στόχος είναι η ενίσχυση προσβάσιμων, κοινοτικά βασισμένων υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (MHPSS), προσαρμοσμένων στις ανάγκες των νέων και οργανωμένων σύμφωνα με το μοντέλο της κλιμακωτής φροντίδας (stepped care).

Επιστημονική ευθύνη και συνεργασίες

Την επιστημονική ευθύνη της έρευνας έχει ο Δρ Tom Hendriks (Πανεπιστήμιο Tilburg, Ολλανδία), με τη συμμετοχή του Δρ Joop de Jong (Amsterdam UMC, Ολλανδία) ως Ανώτερου Επιστημονικού Συμβούλου του προγράμματος.

Η υλοποίηση βασίστηκε στη συνεργασία με ερευνητές από το Εθνικό Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Χαρκόβου, το Κρατικό Πανεπιστήμιο του Σούμι και το Κρατικό Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Μπουκοβίνα, καθώς και με την ομάδα έργου των Γιατρών του Κόσμου – Ελλάδας στην Ουκρανία. Στην προσπάθεια συνεργάστηκαν οργανισμοί και επαγγελματίες από την Ελλάδα, την Ουκρανία και την Ολλανδία.

Επιστημονική δημοσίευση

Με βάση τα δεδομένα της μελέτης δημοσιεύθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2026 το επιστημονικό άρθρο “Character Strengths Under Collective Adversity: A Thematic Analysis of Strengths in Wartime Ukraine” στο περιοδικό Medical Research Archives της Ευρωπαϊκής Ιατρικής Εταιρείας (τόμος 14, τεύχος 10).

Το άρθρο εξετάζει προσωπικά και σχεσιακά χαρακτηριστικά, όπως η αυτορρύθμιση, η επιμονή και η ελπίδα, που οι συμμετέχοντες ανέδειξαν ως σημαντικούς πόρους για την αντιμετώπιση των αντιξοοτήτων του πολέμου από τους εφήβους. DOI: https://doi.org/10.18103/mra.2026.0549

Το πρόγραμμα Beyond Trauma

Τα συμπεράσματα της μελέτης αποτελούν τεκμηριωμένη βάση για την ενίσχυση και επέκταση των παρεμβάσεων ψυχικής υγείας και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στην Ουκρανία. Μπορούν επίσης να αξιοποιηθούν για την υποστήριξη νέων από την Ουκρανία σε άλλα περιβάλλοντα, μεταξύ των οποίων και χώρες που φιλοξενούν εκτοπισμένους πληθυσμούς.

Η μελέτη υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Beyond Trauma από κοινοπραξία που περιλαμβάνει τους AIDS Foundation East-West (AFEW Ukraine), Ukrainian Step by Step Foundation (USSF), Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας, Γιατρούς του Κόσμου Ολλανδίας, War Child Netherlands και War Child Alliance, που συντονίζει το πρόγραμμα. Η χρηματοδότηση προήλθε από τον Ολλανδικό Οργανισμό Επιχειρηματικότητας (Netherlands Enterprise Agency – RVO).

Βιβλιογραφικές αναφορές

World Health Organization (2025). Health needs assessment of the adult population in Ukraine. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/db496ed9-2745-4720-890d-ff24c34c07fb/content

Badanta, B., De la Plata-Blasco, M. M., Lucchetti, G., & González-Cano-Caballero, M. (2024). The social and health consequences of the war for Ukrainian children and adolescents: A rapid systematic review. Public Health, 226, 74–79.