Ο Γιώργος Μαζωνάκης φέρεται, σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες που επικαλείται το Live News του MEGA, να ετοιμαζόταν να υποβληθεί σε πλασμαφαίρεση σε ιδιωτική κλινική στο Κολωνάκι, που ειδικεύεται σε τέτοιου είδους θεραπείες, όταν παρουσίασε ξαφνική αδιαθεσία. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ωστόσο, μόλις του έβαλαν τον φλεβοκαθετήρα, υπέστη ανακοπή.

Ακολούθησε η μεταφορά του στο νοσοκομείο «Ελπίς», όπου, παρά τις προσπάθειες των γιατρών, κατέληξε έπειτα από καρδιακή ανακοπή.

Σε μια τέτοια περίπτωση, το ενδιαφέρον στρέφεται αναπόφευκτα στο τι ακριβώς είναι η πλασμαφαίρεση.

Η πλασμαφαίρεση ή θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (Therapeutic Plasma Exchange – TPE) είναι μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα από το αίμα του ασθενούς και αντικαθίσταται με ειδικά υγρά υποκατάστασης. Στόχος δεν είναι ένας γενικός «καθαρισμός» του οργανισμού, αλλά η απομάκρυνση συγκεκριμένων ουσιών που κυκλοφορούν στο πλάσμα και μπορεί να συμβάλλουν στην εκδήλωση ή επιδείνωση μιας νόσου, όπως παθολογικά αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα ή άλλες πρωτεΐνες.

Το αίμα αποτελείται από ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια, τα οποία κυκλοφορούν μέσα στο πλάσμα, το υγρό τμήμα του αίματος. Το πλάσμα περιέχει νερό, πρωτεΐνες, ηλεκτρολύτες, ορμόνες, παράγοντες πήξης και αντισώματα. Σε ορισμένες ασθένειες, όμως, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που στρέφονται εναντίον του ίδιου του οργανισμού και μπορούν να προκαλέσουν βλάβες σε νεύρα, νεφρούς, αγγεία, μύες ή άλλους ιστούς.

Κατά τη διαδικασία της πλασμαφαίρεσης, το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδικό μηχάνημα εξωσωματικής κυκλοφορίας, όπου διαχωρίζεται το πλάσμα από τα κυτταρικά στοιχεία. Τα κύτταρα επιστρέφουν στον οργανισμό, ενώ το πλάσμα που έχει αφαιρεθεί αντικαθίσταται συνήθως με λευκωματίνη ή, όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη, με πλάσμα από δότη. Η επιλογή του υγρού αντικατάστασης εξαρτάται από τη νόσο και την κλινική κατάσταση του ασθενούς.

Η διάρκεια της συνεδρίας εξαρτάται από το σωματικό βάρος, τον όγκο πλάσματος που πρέπει να ανταλλαχθεί και τη συνολική κατάσταση του ασθενούς. Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζονται επαναλαμβανόμενες συνεδρίες, επειδή η πλασμαφαίρεση απομακρύνει ουσίες που ήδη κυκλοφορούν στο αίμα, αλλά δεν εμποδίζει από μόνη της τον οργανισμό να παράγει νέα παθολογικά αντισώματα.

Η πλασμαφαίρεση έχει σημαντικό ρόλο στη θεραπεία ορισμένων σοβαρών νευρολογικών, αιματολογικών και αυτοάνοσων νοσημάτων.

Στη νευρολογία χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στο σύνδρομο Guillain-Barré, μια οξεία πάθηση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα περιφερικά νεύρα, αλλά και σε σοβαρές εξάρσεις της βαριάς μυασθένειας, όπου παθολογικά αντισώματα επηρεάζουν τη μετάδοση των νευρικών σημάτων προς τους μύες.

Στην αιματολογία, η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί βασική θεραπεία στην επίκτητη θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP), μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή κατάσταση που συνδέεται με μικροθρομβώσεις και σημαντική μείωση των αιμοπεταλίων.

Χρησιμοποιείται επίσης σε ορισμένα σοβαρά αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η anti-GBM νόσος, γνωστή και ως σύνδρομο Goodpasture όταν υπάρχει προσβολή νεφρών και πνευμόνων, καθώς και σε άλλες επιλεγμένες παθήσεις όπου κυκλοφορούν στο αίμα παθολογικές πρωτεΐνες ή αντισώματα.

Η πλασμακάθαρση είναι διαφορετική από την κλασική ανταλλαγή πλάσματος. Σε αυτή την περίπτωση, το πλάσμα διαχωρίζεται από τα κύτταρα του αίματος, αλλά δεν απορρίπτεται απαραίτητα. Αντίθετα, περνά μέσα από ειδικά φίλτρα ή συστήματα προσρόφησης που έχουν σχεδιαστεί για να συγκρατούν συγκεκριμένες ανεπιθύμητες ουσίες, όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα ή ορισμένες παθολογικές πρωτεΐνες.

Μετά την επεξεργασία, το καθαρισμένο πλάσμα μπορεί να επιστρέψει στον ίδιο τον ασθενή, μαζί με τα υπόλοιπα κυτταρικά στοιχεία του αίματος. Πρόκειται δηλαδή για περισσότερο επιλεκτική διαδικασία, καθώς ο στόχος είναι να αφαιρεθούν συγκεκριμένα μόρια χωρίς να χρειάζεται να αντικατασταθεί ολόκληρο το πλάσμα.

Στις τεχνικές αυτού του τύπου περιλαμβάνονται η ανοσοπροσρόφηση, όπου ειδικές στήλες δεσμεύουν ανοσοσφαιρίνες ή συγκεκριμένα αντισώματα, και η διπλή διήθηση πλάσματος (DFPP), κατά την οποία το πλάσμα περνά από διαδοχικά φίλτρα ώστε να απομακρυνθούν μεγαλύτερα ανεπιθύμητα μόρια. Η επιλογή μεταξύ πλασμαφαίρεσης και πλασμακάθαρσης γίνεται ανάλογα με τη νόσο, τον θεραπευτικό στόχο και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

Το βασικό πλεονέκτημα της πλασμαφαίρεσης είναι η σχετικά γρήγορη μείωση της συγκέντρωσης παθολογικών ουσιών που βρίσκονται ήδη στην κυκλοφορία. Σε ορισμένες οξείες καταστάσεις αυτό μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η δράση της είναι ταχύτερη από εκείνη πολλών φαρμάκων που χρειάζονται ημέρες ή εβδομάδες για να περιορίσουν την ανοσολογική δραστηριότητα.

Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις η πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί οριστική θεραπεία. Συχνά συνδυάζεται με κορτικοστεροειδή, ανοσοκατασταλτικά, μονοκλωνικά αντισώματα ή άλλες θεραπείες που στοχεύουν στην ίδια την παραγωγή των παθολογικών αντισωμάτων.

Η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά ασφαλής όταν πραγματοποιείται από εξειδικευμένη ιατρική ομάδα, αλλά, όπως κάθε εξωσωματική θεραπεία, μπορεί να συνοδεύεται από επιπλοκές.

Μεταξύ των συχνότερων είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης, η ζάλη, η αδυναμία και οι μεταβολές στα επίπεδα ασβεστίου εξαιτίας της χρήσης αντιπηκτικών ουσιών, όπως το κιτρικό. Μπορούν επίσης να παρουσιαστούν προβλήματα που σχετίζονται με τη φλεβική πρόσβαση, όπως αιμάτωμα, αιμορραγία ή λοίμωξη, ιδιαίτερα όταν απαιτείται κεντρικός φλεβικός καθετήρας.

Στην κλασική ανταλλαγή πλάσματος, μαζί με τις ανεπιθύμητες ουσίες μπορεί να απομακρυνθούν και χρήσιμες πρωτεΐνες, όπως ανοσοσφαιρίνες και παράγοντες πήξης. Όταν χρησιμοποιείται πλάσμα από δότη ως υγρό αντικατάστασης, υπάρχει επίσης πιθανότητα αλλεργικής ή άλλης αντίδρασης.

Οι δύο θεραπείες συχνά συγχέονται επειδή και στις δύο το αίμα περνά μέσα από εξωσωματικό κύκλωμα, όμως ο στόχος τους είναι διαφορετικός.

Η αιμοκάθαρση εφαρμόζεται κυρίως σε ασθενείς με σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια και απομακρύνει μεταβολικά απόβλητα, περίσσεια υγρών και ηλεκτρολύτες που οι νεφροί αδυνατούν να αποβάλουν. Η πλασμαφαίρεση, αντίθετα, στοχεύει κυρίως σε παθολογικά συστατικά που βρίσκονται στο πλάσμα, όπως αντισώματα και πρωτεΐνες.

Η πλασμαφαίρεση, όπως και η πλασμακάθαρση, δεν αποτελεί μέθοδο «αποτοξίνωσης» για υγιείς ανθρώπους. Πρόκειται για στοχευμένες ιατρικές θεραπείες, οι οποίες χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει συγκεκριμένη διάγνωση και σαφής θεραπευτική ένδειξη.