Ένα σύστημα διακυβέρνησης που δημιουργήθηκε σε διάστημα 47 ετών δεν θα αποσυντεθεί εύκολα μόνο υπό την αεροπορική ισχύ. Το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να αντεπιτίθεται στις αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές και η πορεία του πολέμου είναι ασαφής.

Αλλά η Ισλαμική Δημοκρατία, ήδη αποδυναμωμένη και μη δημοφιλής, έχει πλέον μειωθεί περαιτέρω, με την εξουσία της στο εσωτερικό και στην περιοχή να βρίσκεται σε ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα από τότε που οι ηγέτες της ανέλαβαν την εξουσία κατά τη διάρκεια της επανάστασης που ανέτρεψε τον υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ σάχη του Ιράν το 1978-79.

Ακόμα κι αν το καθεστώς δεν πέσει, κάτι που παραμένει ο δηλωμένος στόχος του προέδρου Τραμπ, αυτή η μαζική επίθεση είναι πιθανό να έχει στρατηγικές συνέπειες στη Μέση Ανατολή συγκρίσιμες με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης που δολοφονήθηκε το Σάββατο το πρωί, διατήρησε έναν ισχυρό ανταγωνισμό προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις οποίες αποκαλούσε συνεχώς «Μεγάλος Σατανά».

Δημιούργησε και χρηματοδότησε ένα περιφερειακό σύνολο πολιτοφυλακών που περικύκλωναν το Ισραήλ και συμμερίζονταν το μίσος του γι' αυτό. Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η Χαμάς και η Ισλαμική Τζιχάντ στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, οι Χούθι στην Υεμένη - όλοι χρησίμευαν τόσο για την επίθεση στα ισραηλινά συμφέροντα όσο και για την προστασία του ίδιου του Ιράν.

Το Ιράν ανέπτυξε το πυραυλικό του πρόγραμμα και εμπλούτισε ουράνιο σε σχεδόν οπλική ικανότητα, παρόλο που αρνήθηκε ότι ήθελε να αποκτήσει ποτέ βόμβα. Έγινε μια περιφερειακή δύναμη τόσο ισχυρή που οι σουνίτες ηγέτες στη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και τον Κόλπο προσπάθησαν να διατηρήσουν καλές σχέσεις με ένα σιιτικό ισλαμικό καθεστώς που τους απειλούσε επίσης.

Η παρακμή του Ιράν ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια, με την σκληρή και διαρκή απάντηση του Ισραήλ σε μια εισβολή της Χαμάς από τη Γάζα. Επιταχύνθηκε όταν το Ισραήλ διέβρωσε την αεράμυνα του Ιράν, νίκησε τη Χεζμπολάχ και επωφελήθηκε από τη συριακή επανάσταση που ανέτρεψε τον Μπασάρ αλ Άσαντ, έναν άλλο σύμμαχο της Τεχεράνης. Αλλά τώρα, με τον θάνατο του αγιατολάχ και την έντονη καταστροφή από αέρος, η περιφερειακή επιρροή του Ιράν έχει υποχωρήσει περαιτέρω, με αβέβαιες συνέπειες που θα εκδηλωθούν σε μήνες ή και χρόνια.

«Η Ισλαμική Δημοκρατία όπως την ξέρουμε δεν θα επιβιώσει από αυτό», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του Προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Chatham House, μια ερευνητική ομάδα με έδρα το Λονδίνο. «Η Μέση Ανατολή δεν θα είναι ξανά η ίδια», είπε. «Για 47 χρόνια η Μέση Ανατολή ζει με ένα εχθρικό καθεστώς και μια αποσταθεροποιητική δύναμη που προσπάθησε πρώτα να απομονώσει και στη συνέχεια να διαχειριστεί».

Τώρα, είπε, το καθεστώς μπορεί να διαλυθεί και να αναδυθεί κάτι νέο και διαφορετικό. Αυτή η ηγεσία μπορεί να αποδειχθεί ακόμη λιγότερο φιλική προς την Ουάσινγκτον, ειδικά αν κυριαρχείται από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Όποιος και αν αναλάβει τα ηνία, το Ιράν θα είναι σοβαρά αποδυναμωμένο μεσοπρόθεσμα, πιο εσωστρεφές και επικεντρωμένο στον πολιτικό ανταγωνισμό, την εσωτερική ασφάλεια και το οικονομικό χάος, δήλωσε η Βακίλ. Τις επόμενες ημέρες, ωστόσο, το Ιράν μπορεί να προκαλέσει περισσότερο βραχυπρόθεσμο χάος, καθώς η σημερινή ηγεσία του προσπαθεί να τερματίσει τον πόλεμο, σώζοντας παράλληλα το καθεστώς.

Το Ιράν θα προσπαθήσει να αυξήσει γρήγορα το κόστος για το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους του στον Κόλπο «για να τους αναγκάσει να υποχωρήσουν προτού καταφέρουν να αποσταθεροποιήσουν το καθεστώς», δήλωσε η Έλι Γκερανμάγιεχ, αναπληρώτρια επικεφαλής του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.

Η αύξηση των επιθέσεών του σε αραβικές χώρες του Κόλπου είναι επικίνδυνη, αλλά μπορεί να είναι η καλύτερη ευκαιρία του Ιράν να συντομεύσει τον πόλεμο - καθώς θα μπορούσε να ωθήσει τον αραβικό κόσμο να πιέσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να τερματίσουν την εκστρατεία τους. «Στόχος του Ιράν τώρα είναι να απορροφήσει τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, να διατηρήσει τη θέση του, να σηματοδοτήσει επέκταση του πολέμου, και να περιμένει τους ανησυχούντες περιφερειακούς παράγοντες να μεσολαβήσουν για μια κατάπαυση του πυρός», δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Vali Nasr, ειδικός σε θέματα Ιράν στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών Johns Hopkins στην Ουάσινγκτον.

«Αναμένουν ότι αν ο Τραμπ δεν πετύχει μια γρήγορη νίκη, τότε θα αναζητήσει μια έξοδο, και οι διαπραγματεύσεις στη συνέχεια θα είναι διαφορετικές».
Οι πληρεξούσιοι του Ιράν σε όλη τη Μέση Ανατολή θα μπορούσαν επίσης να υπερασπιστούν το Ιράν, αυξάνοντας το κόστος ενός παρατεταμένου πολέμου, σύμφωνα με τον Ali Vaez, διευθυντή έργου για το Ιράν στην International Crisis Group.

Εάν η Χεζμπολάχ εμπλακεί πλήρως από τον Λίβανο, εάν οι πολιτοφυλακές επιτεθούν σε αμερικανικές βάσεις στο Ιράκ και τη Συρία ή εάν οι Χούθι κλιμακώσουν την επίθεση στην Ερυθρά Θάλασσα, αυτό παύει να είναι μια διμερής σύγκρουση και μετατρέπεται σε έναν περιφερειακό πόλεμο που εκτείνεται σε όλη τη Μέση Ανατολή, λένε οι αναλυτές. Ένας ευρύτερος πόλεμος θα είχε σημαντικό μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στις τιμές του πετρελαίου και τον πληθωρισμό, ειδικά εάν το Ιράν καταφέρει να κλείσει το Στενό του Ορμούζ, μια βασική διεθνή ναυτιλιακή οδό.

Αλλά μακροπρόθεσμα, ένα Ιράν που είναι βυθισμένο στα δικά του εσωτερικά προβλήματα — προσπαθώντας να αποφύγει τον κατακερματισμό των ελίτ και να εδραιώσει μια νέα ηγεσία ή ακόμα και να κινηθεί προς μια πιο συμβουλευτική, με λιγότερη επιρροή από τους κληρικούς και μεγαλύτερη κατανομή εξουσίας — δεν θα έχει την ενέργεια ή τους πόρους για να αναμειχθεί στην περιοχή. Αυτό θα μπορούσε να ανοίξει νέες ευκαιρίες για τον Λίβανο και τους Παλαιστίνιους, όπως έχει ήδη κάνει για τους Σύρους.

Θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο το Ισραήλ, καθιστώντας το ακόμη μεγαλύτερη δύναμη στην περιοχή, κάτι που τα σουνιτικά έθνη πρέπει να αποδεχτούν. Μια νέα και πιο μετριοπαθής κυβέρνηση θα μπορούσε να αναλάβει καθήκοντα στο Ισραήλ μετά τις εκλογές αργότερα φέτος. Με το Ιράν να έχει αμυνθεί, μπορεί να αισθάνεται ότι έχει την εντολή να αξιοποιήσει την εκεχειρία στη Γάζα και να διαπραγματευτεί σοβαρά με τους Παλαιστίνιους, υπό την πίεση της Ουάσινγκτον και των Σαουδαράβων.

Το ίδιο το Ισραήλ θα προτιμούσε αλλαγή καθεστώτος, όπως έχει ξεκαθαρίσει ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, αλλά θα ήταν ικανοποιημένο, λένε οι αναλυτές, με ένα διαιρεμένο, διαλυμένο και χαοτικό Ιράν τυλιγμένο στα δικά του προβλήματα, όπως είναι τώρα η Συρία.

Μία νέα ιρανική κυβέρνηση θα κληθεί να αντιμετωπίσει ένα ισχυρό Ισραήλ και τις ΗΠΑ που δεν μπορεί να εμπιστευτεί. Το σημερινό καθεστώς έχει καταστήσει τον πυρηνικό εμπλουτισμό βασικό στοιχείο στις προσπάθειές του να εδραιώσει την περιφερειακή ισχύ και αποτροπή. Και αρνήθηκε να αλλάξει πορεία, ακόμη και όταν αυτή η επίδειξη επιμονής φαίνεται να το έχει φέρει πιο κοντά στην καταστροφή από οποιαδήποτε άλλη πολιτική, είτε αυτή είναι η υποστήριξη της τρομοκρατίας στο εξωτερικό είτε η μαζική καταστολή στο εσωτερικό.

Δεν είναι σαφές εάν ακόμη και μια πιο μετριοπαθής κυβέρνηση θα έκανε νέες παραχωρήσεις σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα υπό την πίεση του πολέμου.

Δεν είναι επίσης σαφές εάν οποιοσδήποτε Ιρανός ηγέτης θα ένιωθε ικανός να εμπιστευτεί τον Πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος ακύρωσε την πυρηνική συμφωνία του Προέδρου Ομπάμα το 2018 και τώρα έχει βομβαρδίσει το Ιράν δύο φορές εν μέσω των συνεχιζόμενων διαπραγματεύσεων.

Θα θεωρούσε η Τεχεράνη απαραίτητο να υποχωρήσει στο πυρηνικό ζήτημα για να επιβιώσει; Ή εάν αναδυθεί μια σκληροπυρηνική κυβέρνηση που θα κυριαρχείται περισσότερο από την ασφάλεια, θα προσπαθήσει να αγωνιστεί προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων, πιο πεπεισμένη από ποτέ για την ανάγκη τους; Παρά την άγρια ​​καταστολή των Ιρανών διαδηλωτών τον Ιανουάριο που άφησε πίσω της χιλιάδες νεκρούς, ο πρόεδρος Τραμπ συνεχίζει να ενθαρρύνει τον ιρανικό λαό να ξεσηκωθεί για να ανατρέψει το καθεστώς.

«Βόμβες θα πέφτουν παντού», είπε. «Όταν τελειώσουμε, αναλάβετε την κυβέρνησή σας. Θα είναι δική σας.» Αλλά μπορεί να μην γίνει τόσο εύκολα ή καθαρά, σημείωσε ο Ivo H. Daalder, Αμερικανός πρώην πρεσβευτής στο ΝΑΤΟ. Τον Φεβρουάριο του 1991, κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Κόλπου, ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους απηύθυνε παρόμοια έκκληση στον ιρακινό λαό να ξεσηκωθεί και να εκδιώξει τον Σαντάμ Χουσεΐν. «Το έκαναν», σημείωσε ο κ. Ντάαλντερ, «και οι ΗΠΑ παρέμειναν άπραγες καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας του Σαντάμ τους έσφαζαν σε τεράστιους αριθμούς».