Νέα

Σε ποιον ανήκει η κεφαλή του Πολυτεχνείου όπου κατατίθενται κάθε χρόνο λουλούδια τη 17η Νοέμβρη

Το μπρούντζινο γλυπτό του Μέμου Μακρή ήρθε από την Ουγγαρία μετά την πτώση της δικτατορίας, με πρωτοβουλία του πρύτανη Γιώργου Βουδούρη.

Σε ποιον ανήκει η κεφαλή του Πολυτεχνείου όπου κατατίθενται κάθε χρόνο λουλούδια τη 17η Νοέμβρη
collage

Η κεφαλή του Πολυτεχνείου, μπροστά στην οποία αφήνονται λουλούδια κάθε 17 Νοεμβρίου, απεικονίζει τον ιστορικό Νίκο Σβορώνο, που δεν είχε σχέση με την εξέγερση του 1973.

Η μεγάλη μπρούντζινη κεφαλή του Πολυτεχνείου, στην οποία χιλιάδες πολίτες αφήνουν κάθε χρόνο λουλούδια και στεφάνια για την επέτειο της 17ης Νοεμβρίου, δεν απεικονίζει φοιτητή της εξέγερσης ούτε κάποια μορφή του αντιδικτατορικού αγώνα. Το πρόσωπο είναι του Νίκου Σβορώνου, ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ιστορικούς του 20ού αιώνα, ο οποίος δεν είχε καμία σύνδεση με τα γεγονότα του 1973.

Πίσω από το γλυπτό βρίσκεται μια ιστορία που ξεκινά χρόνια πριν από την τοποθέτησή του στο προαύλιο του ιδρύματος και ενώνει δύο προσωπικότητες: τον ιστορικό Νίκο Σβορώνο και τον γλύπτη Μέμο Μακρή.

Ποιος ήταν ο Νίκος Σβορώνος;

Ο Σβορώνος γεννήθηκε το 1911 στη Λευκάδα και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την περίοδο της γερμανικής Κατοχής, το 1943, εντάχθηκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και συμμετείχε στην έκδοση του παράνομου περιοδικού «Πρωτοπόροι». Αργότερα πέρασε στον ΕΛΑΣ, όπου διετέλεσε στρατιωτικός διοικητής στην περιοχή Βύρωνα-Καισαριανής.

Τον Δεκέμβριο του 1945, μετά τα Δεκεμβριανά και σε ένα κλίμα όλο και πιο δυσμενές για όσους είχαν αριστερή δράση, έφυγε από την Ελλάδα και κατέφυγε στη Γαλλία. Εκεί συνέχισε την ιστορική του έρευνα, με επίκεντρο τη βυζαντινή και τη νεότερη ελληνική ιστορία. Το 1955 του αφαιρέθηκε η ελληνική ιθαγένεια και το 1961 απέκτησε τη γαλλική.

Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974, μετά την πτώση της δικτατορίας. Δίδαξε στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Κρήτης, συμμετείχε στη διοικούσα επιτροπή του Πανεπιστημίου Κρήτης και έγινε διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Αναγνωρίστηκε ως επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1976 και του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1977. Πέθανε στις 26 Απριλίου 1989.

Ο γλύπτης Μέμος Μακρής και το ταξίδι από την Ουγγαρία

Ο Μέμος Μακρής είχε κι εκείνος ζήσει διώξεις και αναγκαστική απομάκρυνση από τη χώρα. Σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση στην Κατοχή. Μετά τον πόλεμο εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές του, όμως το 1950 απελάθηκε από τη Γαλλία λόγω των αριστερών του πεποιθήσεων και κατέληξε στην Ουγγαρία. Το 1964 του αφαιρέθηκε η ελληνική υπηκοότητα.

Στο εξωτερικό συνέχισε να δημιουργεί έργα με θέματα την ανθρώπινη μορφή, την ιστορική μνήμη και τους κοινωνικούς αγώνες. Η κεφαλή του Σβορώνου φιλοτεχνήθηκε σε αυτό το πλαίσιο και βρισκόταν στην Ουγγαρία. Μεταφέρθηκε στην Ελλάδα μετά την πτώση της δικτατορίας, με πρωτοβουλία του τότε πρύτανη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Γιώργου Βουδούρη.

Γιατί τοποθετήθηκε η κεφαλή στο Πολυτεχνείο;

Ο Βουδούρης ήθελε να τιμήσει τον Σβορώνο και φρόντισε να έρθει το έργο του Μακρή από την Ουγγαρία και να στηθεί στον χώρο του Πολυτεχνείου. Η επιλογή δεν είχε σχέση με συμμετοχή του ιστορικού στην εξέγερση του 1973. Πρόθεση του πρύτανη ήταν το γλυπτό να αναδείξει τους αγώνες των φοιτητών και τη διαχρονική αντίσταση στα ολοκληρωτικά καθεστώτα.

Έτσι η κεφαλή πήρε θέση στον περίβολο του ιδρύματος και με τον καιρό απέκτησε συμβολισμό πολύ ευρύτερο από τον αρχικό της.

Πώς έγινε σύμβολο της επετείου της 17ης Νοεμβρίου;

Σήμερα η εικόνα της ταυτίζεται με την επέτειο. Μπροστά της αφήνονται λουλούδια, στεφάνια και σημειώματα ως φόρος τιμής στους αγωνιστές της εξέγερσης. Για πολλούς επισκέπτες είναι το αυτονόητο σημείο των εκδηλώσεων μνήμης, χωρίς να γνωρίζουν ποιος απεικονίζεται και χωρίς η ταυτότητα του προσώπου να επηρεάζει το μήνυμα της ημέρας.

Η κεφαλή του Σβορώνου δεν είναι μνημείο κάποιου από τους νεκρούς του Πολυτεχνείου. Έχει όμως κερδίσει τη δική της θέση στη μνήμη της εξέγερσης, ως το σημείο όπου χιλιάδες πολίτες εκφράζουν κάθε χρόνο τον σεβασμό τους σε όσους αντιστάθηκαν στη δικτατορία.

Η ιστορία του γλυπτού δείχνει πώς γεννιούνται τα σύμβολα: ένα έργο φτιαγμένο για να αποτυπώσει έναν ιστορικό έγινε, μέσα από την τοποθέτησή του σε πανεπιστημιακό χώρο, κομμάτι μιας από τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το μήνυμα που φέρει δεν περιορίζεται σε μία επέτειο: η δημοκρατία και η ελευθερία δεν κατοχυρώνονται οριστικά, αλλά απαιτούν διαρκή εγρήγορση και υπεράσπιση.

Πηγή: e-radio.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ ΣΤΟ ΝΕΑ

00:00