Το τελευταίο διάστημα το θέμα επανήλθε στην επικαιρότητα με αφορμή την υπόθεση της Νοέλια Καστίγιο, μιας 25χρονης στην Ισπανία, η οποία πέθανε πριν από μερικές ημέρες σε υγειονομική δομή στη Βαρκελώνη, έπειτα από μακρά δικαστική διαμάχη με τον πατέρα της σχετικά με το δικαίωμά της να επιλέξει τον τερματισμό της ζωής της, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας.

Η υπόθεση προκάλεσε συζητήσεις και επανέφερε στο προσκήνιο το ερώτημα για τα όρια της αυτοδιάθεσης, της ιατρικής δεοντολογίας και του ρόλου του κράτους σε ζητήματα ζωής και θανάτου.

Τι είναι η ευθανασία

Η ευθανασία διακρίνεται συνήθως σε διαφορετικές μορφές, ανάλογα με τον τρόπο και τον βαθμό συμμετοχής του ιατρικού προσωπικού.

Η ενεργητική ευθανασία αφορά την άμεση ιατρική παρέμβαση για τον τερματισμό της ζωής του ασθενούς, κατόπιν ρητής συναίνεσης και υπό συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις. Παράλληλα, γίνεται συχνά διάκριση από την απόφαση διακοπής ή μη έναρξης θεραπείας που παρατείνει τη ζωή, καθώς και από την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία, κατά την οποία ο ίδιος ο ασθενής λαμβάνει το φάρμακο που οδηγεί στον θάνατο, με τη συνδρομή γιατρού.

Οι διαφορετικές αυτές πρακτικές ρυθμίζονται με διαφορετικό τρόπο ανά χώρα και συχνά συγχέονται στον δημόσιο διάλογο.

Σε ποιες χώρες είναι νόμιμη η ευθανασία

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία έως το 2026, η ενεργητική ευθανασία επιτρέπεται σε περιορισμένο αριθμό χωρών, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και διαδικασίες ελέγχου.

Στην Ευρώπη, η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο υπήρξαν από τις πρώτες χώρες που θέσπισαν σχετική νομοθεσία, ενώ ακολούθησε η Ισπανία το 2021.

Εκτός Ευρώπης, η πρακτική επιτρέπεται στην Κολομβία, στον Καναδά και στο Εκουαδόρ, με διαφορετικά μοντέλα εφαρμογής της ιατρικής υποβοήθησης στον θάνατο. Τα τελευταία χρόνια, και η Ουρουγουάη έχει προχωρήσει σε νομοθετική ρύθμιση, εντασσόμενη στη διεθνή τάση επανεξέτασης του ζητήματος.

Υποβοηθούμενη αυτοκτονία

Η Νέα Ζηλανδία, καθώς και πολιτείες και επικράτειες της Αυστραλίας, έχουν θεσπίσει καθεστώτα «voluntary assisted dying» (ιατρικά υποβοηθούμενου θανάτου), τα οποία επιτρέπουν σε ασθενείς που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια να λάβουν ιατρική βοήθεια για τον τερματισμό της ζωής τους.

Στην Πορτογαλία έχει εγκριθεί σχετική νομοθεσία, ωστόσο η πλήρης εφαρμογή της βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία ολοκλήρωσης.

Παράλληλα, σε ορισμένες χώρες επιτρέπεται μόνο η υποβοηθούμενη αυτοκτονία, όπως στην Ελβετία και την Αυστρία, καθώς και σε ορισμένες πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου ο ασθενής λαμβάνει ο ίδιος τη φαρμακευτική ουσία που οδηγεί στον θάνατο, με ιατρική συνταγογράφηση.

Τι πιστεύουν οι Έλληνες

Υπενθυμίζεται ότι έρευνα της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Ιούλιο στο protothema.gr, κατέγραφε τι πιστεύουν οι Έλληνες γύρω από το ζήτημα της ευθανασίας στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, 6 στους 10 Έλληνες δηλώνουν ότι θα συμφωνούσαν με τη διακοπή της ιατρικής υποστήριξης ενός ασθενούς που βρίσκεται σε βαθύ κώμα χωρίς καμία πιθανότητα ανάρρωσης, γεγονός που υποδηλώνει αυξανόμενη αποδοχή της λεγόμενης «παθητικής ευθανασίας».

Την ίδια ώρα, η έρευνα έθετε επίσης το ζήτημα της λεγόμενης «ενεργητικής ευθανασίας».

Συγκεκριμένα στο ερώτημα: «Αν ένας ασθενής σε τελικό στάδιο, που υποφέρει, ζητήσει από τον γιατρό του να του χορηγήσει ουσίες για να τερματίσει τη ζωή του, ποια από τις παρακάτω επιλογές θεωρείτε σωστή;» η απάντηση ήταν ξεκάθαρη.

Το 43% απάντησε ότι ο γιατρός πρέπει να χορηγήσει το δηλητήριο στον ασθενή, το 28% πιστεύει ότι ο γιατρός μεν θα πρέπει να είναι αυτός που θα χορηγήσει τη θανατηφόρα ουσία, υπό την προϋπόθεση όμως ότι συγκατατίθεται η οικογένεια του ασθενούς. Και το 22% θεωρεί ότι ο γιατρός δεν πρέπει να ενδώσει στην επιθυμία του ασθενούς.

Στην Ελλάδα, στην πράξη, η δημόσια συζήτηση για την ευθανασία δεν έχει προχωρήσει ουσιαστικά σε επίπεδο διαμόρφωσης ενός σαφούς νομικού πλαισίου που θα μπορούσε να καθορίζει όρους και προϋποθέσεις για την υποβοηθούμενη αυτοκτονία.

Μέχρι σήμερα, η ευθανασία αντιμετωπίζεται ως παράνομη πράξη και εντάσσεται στις διατάξεις του Ποινικού Κώδικα, γεγονός που συνεπάγεται ποινικές ευθύνες για όσους εμπλέκονται σε σχετικές ενέργειες και πιθανή παραπομπή τους στη Δικαιοσύνη.